Pod koniec 2025 r. odżyła dyskusja o waloryzacjach uposażeń funkcjonariuszy służb mundurowych i żołnierzy z 2023 r. – to naturalne, bo właśnie kończy się 3-letni okres przedawnienia na zgłoszenie roszczeń waloryzacyjnych.
Przypomnę, że w ustawie z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 art. 41 przewidział stosowanie kwot bazowych z ustawy budżetowej na 2023 r. od 1 marca 2023 r. oraz nakazał, aby do uposażeń należnych od 1 stycznia do 28 lutego 2023 r. stosować kwotę bazową z 2022 r. (1614,69 zł).
„W to miejsce” wprowadził mechanizm „rekompensacyjnego” zwiększania bieżących uposażeń od marca do grudnia 2023 r. o 1/5 różnicy pomiędzy uposażeniem styczniowym (liczonym według kwoty bazowej z 2022 r.) a marcowym (liczonym według kwoty bazowej z 2023 r. – 1740,64 zł). Zyskać mieli ci, którzy w służbie zostali, niestety kosztem tych, którzy zdecydowali się za odejście w pierwszych miesiącach roku 2023. Według niektórych szacunków poszkodowanych może być nawet ok. 20.000 żołnierzy i funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej czy Służby Celno-Skarbowej.
Nie jest to pierwszy przypadek, kiedy władza wykonawcza przy użyciu niekorzystnych interpretacji prawa próbuje zatrzymać żołnierzy lub funkcjonariuszy w służbie, choć wykorzystanie do tego celu instrumentów ustrojowych jest zjawiskiem w najwyższym stopniu niepożądanym, bo godzi w standardy demokratycznego państwa prawnego i podważa zaufanie obywateli do własnego państwa. Może warto przypomnieć, że nie tak dawno temu, bo w ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ustawodawca deklarował, że Państwo zapewnia żołnierzom zawodowym godne warunki życia, umożliwiające oddanie się służbie Narodowi i Ojczyźnie, rekompensując odpowiednio trud, ograniczenia i wyrzeczenia związane z pełnieniem zawodowej służby wojskowej (art. 3 ust. 3 tej ustawy). Obecnie (od 23 kwietnia 2022 r.) takiego przepisu już nie ma (ustawa z dnia 11 marca 2022 r. zrezygnowała z jego wprowadzenia), co nie znaczy, że tych zasad nie powinno się wyprowadzać z innych norm. Wszak zasadę zaufania do państwa i pewności prawa wywodzimy z art. 2 naszej Konstytucji.

Zrozumiałe jest rozgoryczenie tych, którzy zdecydowali się w tym czasie odejść ze służby na zasłużoną emeryturę. Wielu z nich nie miało wolnego wyboru – niektórzy poświęcili służbie swoje zdrowie i utracili zdolność dalszego jej pełnienia. A nawet ci, którzy dotrwali do emerytury w dobrej kondycji, powinni mieć wolność wyboru momentu zakończenia pracy.
Wielu żołnierzy i funkcjonariuszy zdecydowało się dochodzić swoich praw w sądach. Jednak mimo dużej skali wystąpień trudno dziś mówić o wypracowanej linii orzeczniczej w tego typu sprawach, a sądy nie rozstrzygnęły jednoznacznie, czy te sprawy należą do właściwości sądów pracy, czy też powinny być rozstrzygane w pionie sądownictwa administracyjnego. Jedno jednak jest pewne – na to pytanie nie uzyskamy odpowiedzi przed upływem terminów przedawnienia roszczeń ani nie doczekamy się w tym zakresie wypracowania linii orzeczniczej, a ryzyko batalii sądowej obciąża niestety pokrzywdzonych żołnierzy i funkcjonariuszy.
Ci, którzy nie zaakceptowali rozwiązań waloryzacyjnych z 2023 r. muszą się jednak spieszyć. Należy pamiętać, że dochodzone roszczenie dotyczy uposażenia za styczeń, a w niektórych przypadkach (funkcjonariuszy, którzy zakończyli służbę w lutym 2023 r.) – za styczeń i luty 2023 r. Uposażenia są płatne w pierwszym pracującym dniu miesiąca i to ten dzień co do zasady powinien wyznaczać początek biegu przedawnienia roszczeń. Zatem nie dzień zwolnienia ze służby, ale dzień 2 stycznia 2023 r. był tym dniem, w którym żołnierz czy funkcjonariusz nie otrzymał uposażenia w zwaloryzowanej wysokości – wystąpienie w terminie do 2 stycznia 2026 r. jest jedynym pewnym (nieprzedawnionym) terminem wystąpienia z roszczeniami.
W przedświątecznej bieganinie nietrudno zapomnieć o ważnych problemach – zwłaszcza, że muszą konkurować z ważnymi przyjemnościami.

Wszystkim Klientom Kancelarii – obecnym, byłym i przyszłym życzymy Wesołych Świąt, dobrego czasu spędzonego z Bliskimi, a w Nowym Roku dobrych decyzji i sukcesów w realizacji planów osobistych.
Kancelaria Radcy Prawnego Joanny Buliry